QUẢN TRỊ TOÀN CẦU VỀ Ô NHIỄM NHỰA: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ ĐỊNH HƯỚNG THỰC THI TẠI VIỆT NAM

Tóm tắt

Ô nhiễm nhựa đang trở thành một trong những thách thức môi trường toàn cầu nghiêm trọng nhất, thúc đẩy quá trình hình thành các cơ chế quản trị quốc tế nhằm kiểm soát sản xuất, tiêu dùng và thải bỏ nhựa theo cách tiếp cận vòng đời. Bài báo phân tích xu hướng phát triển của hệ thống quản trị toàn cầu về ô nhiễm nhựa và đánh giá khả năng thực thi tại Việt Nam trong bối cảnh đàm phán Hiệp định toàn cầu về ô nhiễm nhựa (Global Plastics Treaty - GPT). Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu, phân tích chính sách so sánh và phân tích thể chế đối với các khuôn khổ quản trị quốc tế, bao gồm Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), Liên minh châu Âu (EU), Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và hệ thống chính sách của Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy xu hướng quản trị ô nhiễm nhựa toàn cầu đang chuyển dịch từ quản lý chất thải sang quản trị toàn bộ vòng đời nhựa, với trọng tâm là giảm sản xuất nhựa nguyên sinh, mở rộng trách nhiệm nhà sản xuất (EPR), thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tăng cường trách nhiệm quốc gia trong thực hiện các cam kết quốc tế. So sánh các mô hình quản trị cho thấy EU có cách tiếp cận mang tính ràng buộc cao, G20 tập trung vào điều phối chính sách và huy động nguồn lực, trong khi ASEAN ưu tiên hợp tác khu vực và hỗ trợ kỹ thuật. Đối với Việt Nam, những thách thức chủ yếu nằm ở năng lực thực thi chính sách, cơ sở dữ liệu, hạ tầng tái chế và sự tham gia của khu vực phi chính thức trong chuỗi quản lý chất thải nhựa. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học phục vụ hoàn thiện chính sách quản lý chất thải nhựa, triển khai cơ chế EPR và chuẩn bị cho quá trình thực hiện các nghĩa vụ quốc tế trong khuôn khổ Hiệp định toàn cầu về ô nhiễm nhựa trong tương lai.