XU THẾ LẮNG ĐỌNG KHÔ CÁC ION SO₄²⁻, NO₃⁻, NH₄⁺ TẠI CÁC TRẠM ĐẠI DIỆN Ở VIỆT NAM: BIẾN ĐỘNG THEO MÙA VÀ VÙNG MIỀN (2020-2024)

Tóm tắt

Nghiên cứu này đánh giá phân bố mùa vụ của lắng đọng khô các ion SO₄²⁻, NO₃⁻ và NH₄⁺ tại năm trạm đại diện cho các vùng khí hậu và loại hình sử dụng đất khác nhau ở Việt Nam: Hà Nội, Hòa Bình cũ (nay là tỉnh Phú Thọ), Yên Bái cũ (nay là Tỉnh Lào Cai), TP.HCM và Cần Thơ trong giai đoạn 2020-2024. Mẫu thu thập hàng tuần được phân tích bằng sắc ký ion và các phương pháp hóa phân tích tiêu chuẩn. Kết quả cho thấy SO₄²⁻ và NO₃⁻ giảm mạnh (20-30%) tại các đô thị lớn, trong khi các trạm miền núi xuất hiện biến động theo mùa rõ rệt, đặc biệt tăng trong mùa khô. Trạm Cần Thơ ghi nhận mức lắng đọng thấp nhất, phản ánh giảm axit hóa môi trường.
Các trạm miền Bắc có nồng độ mùa khô cao hơn đáng kể (SO₄²⁻ +122%, NO₃⁻ +140%, NH₄⁺ +168%), trong khi miền Nam biến động mùa thấp hơn (SO₄²⁻ +97%, NO₃⁻ +105%, NH₄⁺ +77%). Trung bình toàn quốc cho thấy mùa khô nồng độ ion cao hơn mùa mưa (SO₄²⁻ +101%, NO₃⁻ +129%, NH₄⁺ +121%), với NO₃⁻ có mức chênh lệch mùa cao nhất.
Dự báo giai đoạn 2025-2029 cho thấy xu thế phân hóa theo vùng tiếp tục duy trì: tại miền Bắc, SO₄²⁻ và NO₃⁻ dự kiến giảm khoảng 12-49% tại Hà Nội và Yên Bái cũ (nay là Tỉnh Lào Cai), trong khi Hòa Bình cũ (nay là tỉnh Phú Thọ) tiệm cận mức nền và NH₄⁺ giảm mạnh ở Hà Nội nhưng ổn định hoặc tăng nhẹ tại các trạm miền núi. Ngược lại, miền Nam ghi nhận SO₄²⁻ tăng khoảng 18-22% tại TP.HCM và Cần Thơ, NO₃⁻ ổn định hoặc tăng nhẹ, còn NH₄⁺ có xu hướng giảm, cho thấy nguy cơ axit hóa đô thị phía Nam vẫn đáng lưu ý trong trung hạn.
Kết quả cung cấp bằng chứng định lượng hỗ trợ kiểm soát phát thải, quản lý rủi ro và giảm thiểu axit hóa đất - nước, đồng thời xác định các khu vực và mùa ưu tiên giám sát và can thiệp, phục vụ chiến lược quản lý chất lượng không khí toàn quốc.